Marokko achter de schermen….

Om het land beter te leren kennen ga ik over een paar dagen het reizen weer oppakken en ter voorbereiding hierop is er nu tijd om me wat verder te verdiepen in de geschiedenis van het land middels het boek “Het koele land onder de hete zon”. Dit boek schetst naast een stukje historie ook de recente ontwikkelingen op politiek, sociaal, economisch en religieus terrein en leest lekker weg.Dat Marokko anders is behoeft geen verder betoog denk ik en dat er nog steeds een sluier van onbekendheid over het land hangt heb ik ook tijdens mijn afstudeeronderzoek kunnen ervaren.
Vooral op politiek en religieus gebied zijn er de nodige vraagtekens. Daarom om het land beterte kunnen begrijpen neem ik een duik achter de schermen van Marokko, een mooi maar ook complex land waar de tradities nog hoog in het vaandel worden gehouden en de machtspositie van het koningshuis nog steeds volop in de discussie staat.

Het verhaal over de verschillende koningen zijn interessant om te lezen, alhoewel Driss lachend zijn vingers in de oren steekt als ik hem het een en ander vertel en vraag wat hij ervan weet. Nou ja, de geschiedenis van de Berbers komt vast ook nog aan bod en dan zal ik waarschijnlijk pas begrijpen waarom hij dit allemaal niet wil/hoeft te horen of weten, hhh!

Maar nu eerst op zoek naar een andere plek voor nog een paar nachten in de “Rode Stad” en ik ga een poging wagen in de Riad van Astrid & Mohammed…die staat nu al zolang op mijn verlanglijstje. Vrijdag nog gezellig een dag met Driss op pad en dan na het weekend de trein naar….dan kan ik vantevoren nog lekker naar de Hammam alvorens aan de reis te beginnen.

Ik zak aan het eind van de middag nog even onderuit op het terras van de Kozybar aan de place de Ferblantiers, het gezellige dakterras met WiFi en wijn is nu ook weer open en heeft een kleine metamorfose ondergaan…ik bestel iets te drinken,tenminste dat denk ik maar de jongeman aan wie ik het vraag blijkt niet de ober en hij vraagt me of het goed is dat hij er gezellig bij komt zitten…oeps,sorry foutje.

Zullen we een fles wijn delen vraagt ie…nou dat gaat me iets te ver maar een glaasje Vin gris wil ik best met hem drinken.
Hij blijkteen jonge organische agrariër uit de woestijn en is een paar dagen in Marrakech voor wat boodschappen. Zo’n 8 a 9 uur rijden van hier.Zijn familie trekt nog steeds met 150 kamelen en tenten door de woestijn van plek naar plek…de traditie van de nomaden bestaat hier nog dus! Leuk om hierover wat meer te horen…dus proost oftewel Chin, chin.

Ophet moment waarop hij zegt dat hij me graag beter wil leren kennen…is het tijd om afscheid te nemen en naar huis te gaan. Er zit iemand op me te wachten zeg ik….ah, lucky him en dat is natuurlijk altijd leuk om te horen, hhh.

Marhaba…maar niet voor de bruidegom!

De wekker gaat om 7.45 uur na een redelijk goede nacht. Na een licht ontbijt en met een feestelijk outfit vertrek ik richting het Kasbah Café.Het Café is nog dicht maar ik hoop daar het WiFi signaal op te pikken om het adres van het feest te krijgen.Helaas geen signaal dus zal ik even mijn mobiele data aan moeten zetten voor een whatsapp om de taxi een adres te kunnen geven.Maar dat even blijkt een flink prijskaartje te hebben, pfff.Naast dat het vandaag weer flink bewolkt is wordt ik hier niet echt blij van maar een gezellig bruiloftsfeest maakt vast veel goed.

Met het adres en een telefoonnummer ga ik op zoek naar taxi die me voorbij het vliegveld een aantal kilometers buiten het stadscentrum kan brengen. Het blijkt veel verder dan ik had verwacht maar de prijs voor een taxi daarentegen valt weer mee € 5 voor een afstand die toch bijna 2 keer zo ver is als het vliegveld. Bepaalde logica hierbij ontbreekt dus soms.

Tegen half tien kom ik op de plaats van bestemming aan en in het huis van het feest zijn ze allemaal nog druk bezig met voorbereiden, opruimen en schoonmaken. Het eten staat al uren te sudderen in grote pannen op het fornuis en de mannen van de muziek zitten klaar om te gaan spelen. De hele familie druppelt langzaam binnen en een paar van hen gaan het kersverse bruidspaar van het vliegveld halen…maar dan komt er een onverwacht bericht van het vliegveld dat er problemen zijn bij de douane en dat de bruidegom het land niet in mag omdat hij geen visum heeft. De jongste zus heeft een Nederlands paspoort en kan zonder visum naar binnen maar haar echtgenoot komt uit Gambia en dan is er wel een visumplicht ook al ben je getrouwd met een Nederlandse Marokkaan. En door alle ander zaken die moesten worden geregeld zijn ze het visum vergeten.De hele familie in de stress natuurlijk want dit betekent dat hij terug wordt gestuurd naar Nederland. Even lijkt het hele feest niet door te gaan maar als de bruid besluit om niet mee terug te gaan komt er een toch een wat dubbel maar emotioneel en gezellig weerzien.Ze heeft haar moeder twee jaar niet gezien en zoals ze zelf zegt daar heb ik er maar één van en die is onvervangbaar en al flink op leeftijd.

De zussen zijn nu in ieder geval compleet tenminste 5 van de 6 want de oudste is reeds overleden maar laat haar dochter haar plek innemen en zo zijn het er weer zes. Ze heeft een zoontje van 5 jaar en is zwanger van een tweede. De kleine Khalid steelt vandaag de show in zijn charmante pak met vlinderstrik en lakschoentjes en blijkt bovendien een goede danser te zijn.Het feest barst alsnog los en er wordt gezongen en gedanst en natuurlijk is er heel veel eten. Soep, thee met koekjes, dadels met walnoten en rozenwater en tajine met Marokkaans brood. Nieuw voor mij is de witte pap gemaakt van tarwe met melk, boter en honing die we gezellig samen oplepelen vanuit één grote schaal.Ben de naam alweer vergeten maar de smaak niet.
O ja en niet vergeten de schoenen uit te doen en je handen te wassen voor het eten en te eten met je rechterhand, hhh ik wordt netjes opgevoed hier. Na het eten even relaxen op de bank en eind van de middag ga ik samen met de man van één van de zussen met de bus weer terug naar de Medina. Want een ritje mee achter op de scooter van haar neef durf ik toch niet aan met mijn strakke lange jurk.

Ik neem naast alle zussen en de moeder ook afscheid van Kadijsha want ze vliegt morgen weer terug naar Nederland ws. samen met de bruidegom die helaas niet bij het feest aanwezig kon zijn…maar voor mij was het een feest om mee te maken.En we zien elkaar vast gauw weer in Amsterdam.

Tour de Kadijsha…

Een tweede onrustige nacht…warm en draaiend in bed en als ik wakker wordt en naar buiten kijk ziet de lucht er vooralsnog bewolkt uit. Het past bij hoe ik me voel vandaag want naast weer heerlijk samen te zijn is er ook minder vrolijk nieuws.En in hoeverre dit onze toekomst kan gaan beïnvloeden wil ik eigenlijk nog niet over na denken…we zullen zien oftewel que sera, sera…nu eerst lekker genieten.
Met vanmiddag een gezellige afspraak met Kadijsha om op pad te gaan in de stad.

We beginnen in de Kasbah waar ze me de kapsalon laat zien waar ze haar eerste baantje als kapster had.We doen een poging om een jeugdvriendin van haar te bezoeken maar die blijkt niet thuis dus laten we een telefoonnummer achter bij het buurmeisje. Vervolgens pakken we een taxi richting Gueliz om te shoppen met een tussenstopbij het Centre Artisanal waar een vriendin van haar een kleding en naaiatelier heeft.Ze maakt en verkoopt o.a. kaftans, tafelkleden en kussens. Helaas niet eentje die ik leuk vind voor het bruiloftsfeest van morgen.
We drinken er een glaasje verse jusd’orange en pakken daarna de tuktuk naar een grote drogisterij voor een paar crèmes en deo. Bij de Carrefour haal ik een Heineken sixpack en via nog een andere vriendin die een optiek zaak heeft gaan we gezellig borrelen op het dakterras van de Skybar van het Renaissance hotel. Bij de wijn een paar lekkere Marokkaanse bitterballen…gevuld met een ragout van vis. Genieten van het mooie uitzicht over de stad, het sfeervolle terras en chille muziek.

Een relaxte dag met veel lol en nieuwe kennismakingen…en dan naar huis en nagenieten op het dakterras, het waait lekker en daar is het heerlijk afkoelen onder het genot van de waterpijp en vertrouwd gezelschap.Gelukkig een koelere nacht in het vooruitzicht en dat komt goed uit want morgen is het vroeg dag…en een leuk feestje.

Een dubbel weerzien…

De dag breekt aan met het zingen en soms luid kwetteren van de vogels in het groen onderaan mijn raam.Na een onrustige nacht door de warmte…het zoemen van de airco kon ik niet aan wennen dus het raam open gezet maar voordat het dan koeler wordt is de nacht al half verstreken.Een kort nachtje dus en inmiddels staat de zon alweer hoog aan de hemel. Gelukkig is het water van het zwembad redelijk koud en het ontbijtbuffet lekker uitgebreid…een frisse start van de dag dan toch.

Na het inpakken en ompakken van mijn bagage en nog een paar laatste zaken op de laptop te hebben afgehandeld, bestel ik een taxi naar de Medina. Een wat verhitte taxichauffeur komt me oppikken bij het hotel. Er is enige onenigheid over welke taxi er is geregeld en door wie. Hierblijkt weer dat er afspraken zijn gemaakt tussen taxi’s en de security van het hotel en als de hotelmanager zich daar mee gaat bemoeien dan wordt hem dat niet in dank afgenomen.Ik laat me afzetten in de Kasbah bij het Kasbah Café, één van de weinige restaurants wat weer geopend is in dit deel van de oude stad en een hele leuke plek inclusief mooi dakterras waar je lekker kunt lunchen of dineren. Maar met al mijn bagage blijf ik dit keer beneden op een bank vol met Marokkaanse kussens…wachten op het weerzien na zo’n vier maanden en waarbij de klanken van zijn stem en eerste “hello” en “how are you” de warmte rechtstreeks naar mijn hart jaagt. En ik voel gelijk weer, ja dit is waarvoor ik hier ben, die warmte…naast het veelzijdige en mooie land natuurlijk met ook veel tegenstellingen en dat maakt het soms en niet in de laatste plaats erg dubbel.

Maar het dubbele weerzien van vandaag heeft daar niets mee te maken want er is nog iemand anders die ik ga treffen…in haar stad maar al vele jaren wonend in Amsterdam.
We hebben eind van de middag afgesproken bij Café France aan het grote plein maar gaan naar het mooie dakterras van Argana want daar staan heerlijk verkoelende vernevelaars en is de zonsondergang en de gezellige drukte op het plein goed te volgen. Maar eerst gaan we in de soeks een paar jeugdvrienden van haar opzoeken en verzekert ze me met het telefoonnummer van één van hen. Om op te slaan in mijn contacten zegt ze. Voor als zij er niet is en er is iets “dan bel je hem, ok? “Hij zal je helpen…”

En dan is het tijd voor koffie met gebak en een drankje…alcoholvrij want bier of wijn serveren ze hier niet maar de bediening in het restaurant “vliegt” voor haar zo te zien, niet alleen vanwege haar uitbundige lach maar ook het vloeiende Marokkaans waarin ze ze toespreekt. Ik snap nu waarom ze haar de leukste buschauffeur van Amsterdam noemen. Gezellig om weer bij te pratenover van alles en nog wat…en ik merk dat een gesprek met een fijne vriendin op het juiste moment en misschien ook wel op de juiste plek komt.Want hoe zonnig het weer vandaag ook is, er is bewolking aan de lucht maar daarover later meer…

We lopen samen terug naar de Kasbah en worden links en rechts benaderd door wapperende menukaarten en wijzende handen naar de eetstalletjes op het plein en restaurants…maar dit keer volstaat haar korte en krachtig …”ze eet bij mijn moeder” een excuus dat werkt want dat is hoe het hier eigenlijk hoort in een gastvrij land.Ik antwoord daarom ook steevast “ik eet bij haar moeder” Nog even langs de “Patisserie de Princes” aan de Bab Agnaou voor een klein doosje met zoete lekkernijen en dan nemen we afscheid bij de taxi’s aan de voet van de moskee. Ze wijst naar een heldere ster die boven de moskee staat, zie je het komt goed met ons.

We zoenen gedag maarniet zonder een nieuwe afspraak want ze wil me nog veel meer laten zien van haar stad en nog veel leuker, wordt ik uitgenodigd voor de surprise & weddingparty in het huis van haar moeder waar haar onlangs getrouwde jongste zus uit Nederland overmorgen aankomt.En die uitnodiging neem ik graag aan.

Marrakech…ik ben er weer!

Als eeuwenoude handelspost heeft Marrakech een mythische reputatie.
Met in het midden de middeleeuwse ommuurde medina met het grote en bekende plein Jemaa El-Fna.Buiten de poorten ligt de Ville Nouvelle met de wijken Hivernage en Guéliz en achter de rode/roze vesting rijzen de bergtoppen van het Atlasgebergte op.
De magie van deze stad zit niet alleen in het doolhof van de vele nauwe en kronkelige straatjes maar vooral in het levendige straatbeeld met kruidige geuren, volle smaken en kleuren.Mijn zintuigen staan hier dan ook altijd weer op scherp.

Voor wie Marokko wil ontdekken is Marrakech een prima uitgangspunt want de stad is ideaal voor het opsnuiven van sfeer en cultuur maar vergis je niet want Marrakech is niet bepaald Marokko, als je begrijpt wat ik bedoel.Het land is zoveel meer dan de toeristische hoogtepunten die de rode stad te bieden heeft.
Het plan is daarom-nu het weer kan- dat ik niet alleen deze exotische parel verder ga verkennen maar ook weer op zoek ga naar andere mooie plekken ver buiten de stad…want er valt nog veel nieuws te ontdekken.

En datbegint eigenlijk al op het vliegveld in Nederland. In de lange wachtrij voor het inchecken raak ik in gesprek met twee Nederlands vrouwen na de alom bekende vraag “waar ga jij naartoe?”We blijken dezelfde bestemming te hebben en ze vertellen me over hun plannen. Ze gaan een woestijnreis begeleiden vanuit Zagora, een trekking van drie dagen. Een van de twee heeft reeds ervaring en voor de ander is het de eerste keer.Lopen door de woestijn…tja dat is wel wat anders dan een ritje op het zgn. “schip van de woestijn”. Mijn kamelentocht van een aantal jaar geleden was een fantastische beleving maar lopen lijkt me een nog grotere uitdaging. In het mulle zand en de hitte overdag…pff, momenteel letterlijk nog een stap te ver voor mij.Maar als reisbegeleider in Marokko in spe is er weer een leuk contact ontstaan en de herinneringen aan de oneindige sterrenhemel en zwoele nacht in de zandduinen van Merzouga komen gelijk weer naar boven. Met wederom debevestiging dat bij een bezoek aan Marokko je een woestijntrip eigenlijk niet mag overslaan.

Zagora ken ik zelf nog niet en is beroemd om het bord aan de uitgang van de stad met de woorden “Timboektoe, 52 dagen.De weg naar de woestijn vanuit Marrakech is lang maar zeer zeker de moeite waard met onderweg de Tizi-m-Tichkapas, de hoogste pas van het land, Ouarzazate, de toegangspoort tot de Sahara en een aantal interessante bezienswaardigheden zoals Kasbahs, valleien, kloven en de Atlas filmstudio’s.Ik weet nu al…ook naar Zagora wil ik graag een keer toe.

Als we na een comfortabele vlucht uit het vliegtuig de warmte instappen nemen we afscheid van elkaar.Elk weer ons eigen pad en gelukkig duurt het nietlang voordat ik met mijn bagage buiten de luchthaven sta om weer te onderhandelen met een taxichauffeur. Hij vraagt dit keer € 25 voor een ritje naar mijn hotel in de nieuwe stad maar moet uiteindelijk genoegen nemen met € 10…ik begin het te leren, hhhh!

Het is duidelijk zaterdagavond en overal gezellig druk, de terrassen zitten vol en op straat is iedereen weer in de weer met shoppen en flaneren…kortom het leeft weer als vanouds.Los van de mondkapjes - al hangen die bij de meeste onderaan de kin- en de avondklok van 23.00 uur -de sluitingstijd van de restaurants en winkels-

Het sfeervolle boutique hotel blijkt een goede keus. De inrichting is modern maar voorzien van Marokkaanse design. Deuren van houtsnijwerk, de typische hanglampen, kelim stoelbekleding tot de tegels op de vloer.Het mooie verlichte zwembad met ligbedden en grote potten met planten maken het tropische karakter compleet.
Ik neem het geheel eens goed in me op tijdens de kopjes thee en koekjes die ik krijg aangeboden tijdens het inchecken.Hier is vast een architect aan het werk geweest. De stijlen, de kleuren en de sfeer…alles klopt gewoon.Als ik met mijn bagage naar mijn kamer wordt gebracht volgt een korte instructie voor de afstandsbediening, koelkast, kluis en airco -en die laatste kan gelijk aan gezien de temperatuur in de kamer-

In de kiosk naast het hotel koop ik een fles water want ook dat is geen overbodige luxe met deze temperaturen en met de fles onder de arm wandel ik via een mooie laan onder de olijfbomen door naar de wijk Hivernage waar ik voor een traditionele tajine kefta en citroenlimonade neerstrijk op een bijna vol en gezellig terras. De temperatuur is heerlijk zo avonds om 20.30 uur nog 28 graden.
Een oudere man met saxofoon speelt een gezellig deuntje en wordt opgevolgd door een acrobaten…ik voel me weer even een toerist in een voor mij inmiddels toch zo bekende stad.

Op de terugweg loop ik nog een stuk door naar de wijk Gueliz om een paar boodschappen bij de Carrefour te halen en pak daarna een taxi terug naar het hotel. 70 dirham? Nee, 30 lijkt me genoeg het is maar een klein stukjeen de chauffeur knikt uiteindelijk dat het ok is. Dit is Marrakech…hetis bijna alsof ik niet ben weg geweest, ik ben er weer…helemaal!

Bijna onderweg…

Bijna zit alles weer in de koffer…

Hier nu nog de laatste klussen afmaken, het seizoen afsluiten en me voorbereiden op een nieuwe reis…Marokko!
Het lonkt weer als vanouds.

Terwijl in het Nederlandse nieuws het Marokkaanse voetbalelftal en de mocromafia nog steeds domineren is er in het land zelf ander nieuws onder de zon. Een bijna spiksplinternieuwe regering waarvan een kwart vrouwelijke ministers en een alliantie met Engeland gaat de Engelse taal het onderwijs inbrengen en dat brengt extra perspectief.

Het reisadvies mag dan nog oranje tot rood zijn, met een gezondheidsverklaring en QR-code is de toegankelijkheid weer een stukje gemakkelijker geworden. Geen testen meer en geen quarantaines…de enige kunst nu nog is gezond blijven!

Tijd om weer te gaan…daar waar een groot deel mijn hart ligt en waar het nog lekker warm is en weer vrij om te reizen…ik kan niet wachten en bijna onderweg!

Reis je weer mee?

Au revoir Marrakech…

De koffer staat weer gepakt. Nog een paar laatste boodschappen voordat de taxi me terugbrengt naar Gueliz waar ik een kleine week geleden begon. De laatste uurtjes comfortabel doorbrengen op het terras bij Zeitoun. Zoveel aangenamer dan uren rondhangen op het vliegveld. Echt druk zal het daar nog niet zijn verwacht ik. Hier onder de ventilatoren en sproeiers we nog voor een laatste gezamenlijke lunch afspreken. En dan is het helaas alweer voorbij. Zo’n week gaat gewoon veel te snel…

Het mooie weer, het weer samenzijn, het lekkere eten & drinken, het kan niet lang genoeg duren, bij wijze van spreken…maar de volgende keer zal vast niet zolang op zich laten wachten.

Straks zal alles weer open gaan en is het land weer vrij te bereizen…ook voor mij is er nog veel te ontdekken en te leren in dit zinnenprikkelend maar ook geheimzinnig land….ik kan niet wachten totdat het weer zover is.

Au revoir Marrakech…a la prochaine!

En fijn dat jullie allemaal weer een beetje met me mee hebben gereisd, tot gauw!

Shoppingtime…coöperatieven en kunstnijverheid

Eerder bezocht ik al eens het Ensemble Artisanal tegenover het Parc Arsat Moulay Abdessalem, de staatscoöperatie voor Marokkaanse kunstnijverheid. Waar je allerlei winkels vind uit alle klassieke takken van de nationale kunstnijverheid. Sieraden, houtsnijwerk, metaalwerk, tapijten, keramiek, lederwaren, kaftans en cosmetica.

Vandaag bezoek ik in de Kasbah een ander Ensemble Artisanal waar alles onder één dak in één hele grote winkel wordt aangeboden. Het verschil met kopen in de soeks is dat hier vaste prijzen worden gehanteerd en het daarmee een uitstekende mogelijkheid geeft om te weten te komen wat een enigszins reële prijs is voor producten voordat je in de soeks gaat onderhandelen over de prijs. En waar de kwaliteit van de producten niet altijd even overtuigend is. Je kunt met stevig onderhandelen in de soeks misschien dingen 20-30% goedkoper bemachtigen maar daar moet je wel tijd voor nemen en zin in hebben en zeker weten of je de juiste prijs voor het juiste product betaalt. Dus voor een eerste oriëntatie is een bezoekje aan een Ensemble Artisanal zeker aan te raden.

Ik ga eerst op zoek naar het keramiek servies uit Safi waar ik reeds een aantal schalen en/of borden van heb, dus zoek een bepaalde kleur en dat valt niet mee want de kleurkeuze is reuze. Helaas geen succes dus verder naar de tapijten. Daar vind ik vrij snel wat ik mooi vind, een Berber vintage Glaoua tapijt. Deze tapijten worden gemaakt volgens drie verschillende technieken nl. weven, knopen en geborduurd. Gemaakt van zuiver schapenwol en met twee verschillende kanten. Een natuurlijk gekleurd en met de hand gemaakt meesterwerkjes dat bijna te mooi is om als vloerkleed te dienen. Maar kan ook aan de wand natuurlijk.
De uitsteeksels aan de zijkanten zijn een teken dat de kleden door de Berbers ook over dieren zoals, ezels en kamelen worden gebruikt.

Vervolgens op zoek naar een tweede (wonder)lamp, een leren riem met siergesp, een paar extra theeglazen en twee mooie ronde spiegels, een grote voor op een tafelsteun van (ceder)houtsnijwerk en een kleinere voor aan de wand.
-Alles stevig laten inpakken om mee te kunnen in het vliegtuig-

Hier vind je dus bijna alles wat ze ook in de soeks aanbieden aan de ene kant heel handig alhoewel het onderhandelen in de soeks ook een hele leuke en leerzame ervaring is…. voor de liefhebber!

Het kopen van een tapijt in Marokko vergt enige kennis omdat er veel verschillende technieken, materialen en kwaliteiten worden aangeboden. En het advies is overal niet even betrouwbaar …dus was dit een mooie gelegenheid om me weer wat verder te verdiepen in deze stoffige markt, hhhh!

Nog even langs het laboratorium om mijn schriftelijke uitslag op te halen. Het is erg druk vandaag en het even zoeken voor ze in de stapels brieven.Bij ontvangst wensen ze me goede reis terug en hopelijk tot ziens…inshallah…de laatste 24 uur van mijn reis zijn ingegaan.