Salut Taghazout

Je kunt op vakantie gaan…en je kunt op reis. Waarbij een vakantie je naar een bestemming brengt maar een reis veel verder.Door te reizen ontdek je iedere dag weer wat er achter de horizon ligt. Slaap je vanacht op de plek waar je gisteren nog van droomde.
En ga je de volgende dag weer verder op weg naar nieuwe avonturen. En daar hou ik van…

Al is het heerlijk om weer even op een vaste plek te zitten, na een tijdje gaat het weer kriebelen om op pad te gaan.

De drie nachten in Taghazout waren heerlijk.We houden allebei van de relaxte sfeer van het dorp met de vele surfers en het geweldige uitzicht over de oceaan vanaf het balkon waar de golven bijna naar binnen rollen maar we gelukkig op de 2e verdieping zitten, hhh.

De spullen moeten vandaag weer worden ingepakt voor de terugreis naar Marrakech…en dus salut Taghazout.Het idee was om via de waterval bij Imouzzer en Paradise Valley een stuk door de bergen te rijden en daarna bij de kust de route van de heenweg weer op te pakken.Maar mijn co-piloot is niet erg fit vandaag na een laatste avondje doorzakken en het geslinger door de bergen valt hem zwaar merk ik. Daarnaast wordt de weg ook slechter dus besluiten we na een kop koffie bij een stalletje met honing en tajines en een paar prachtige uitzichten de auto halverwege toch maar om te keren.

Daar treffen we nog één auto met hoe is het mogelijk ook een Nederlands kenteken.
Een stel uit Amsterdam die vanaf de camping in Spanje waar ze voor een paar maanden zitten, voor een week naar Marokko zijn overgestoken.Ook op weg naar de waterval maar met een iets stevigere auto.
Dus even een kletspauze en dan weer terug naar beneden, even tanken en toch maar gelijk het strand van Imsouane op te zoeken.
Een ander en zeer geliefd surfparadijs aan de Atlantische kust.

Onderweg komen we langs een enorme kudde dromedarissen met ook jonge dieren en een begeleider. Dus stoppen we natuurlijk (ook voor een foto) om even te genieten van deze prachtige beesten want zoveel zie je er maar zelden vrij rondlopen in de duinen zonder dat ze worden aangeboden voor een rit op hun rug/bult. Hun geur komt me dan ook onmiddellijk tegemoet als ik uit de auto stap maar ik blijf altijd een beetje jaloers op hun natuurlijk mooie, lange wimpers.

Het strand van imsouane is inderdaad prachtig blijkt bij aankomst en er wordt druk gesurfd om de hoek in de baai die in het dorp ligt en waar het hart van het surfcentrum zich bevindt met surfscholen en allerlei eettentjes. Het wemelt er van de planken & wetsuits dus strijken we even neer voor een tajine op één van de lokale terrasjes. Hebben we in ieder geval wat gegeten voor het laatste lange stuk rijden. Voor donker zullen we nl. niet thuis zijn maar wel weer terug op de grotere weg vanaf Essaouira.

Als we weer een tijdje onderweg zijn hoor ik Rachid ineens shhh…t,zeggen vanachter het stuur en ik realiseer me gelijk wat er aan de hand is als we worden tegengehouden bij de volgende politiecontrole.Te hard gereden…tja, en dan moet je boeten ondanks de eerdere lichtsignalen van je tegenliggers die je waarschuwen voor het aankomende checkpoint.De radars zijn ook hier overal maar dan uit de hand van een politieagent die je even later met de beelden confronteert in de politieauto dus heeft Rachid het nodige uit te leggen en wacht ik dus maar rustig af.

Na zo’n 10 minuten komt ie weer terug met het kentekenbewijs en zijn rijbewijs en 200 dirham € 20 lichter wat nog meevalt omdat we volgens de agent meerdere overtredingen hebben begaan.Dan waren de Amsterdammers er met hun € 5 in een onderhandse deal toch iets beter van afgekomen, pfff!
Dus kreeg ik het stuur weer in handen van mijn “wegpiraatje” 😉die natuurlijk baalde als een stekker en konden we weer verder.
We laten dit keer Essaouire links liggen waar de donkere rookwolken op de heenweg gelukkig weer waar verdwenen.
Ik dacht dat er brand was tot Rachid vertelde dat er volgens het nieuws een grote partij van 20 ton Hash in beslag was genomen door de politie en daarom ging er die dag voor een aantal miljoen euro’s aan handelswaarde de lucht in. Zo wordt dat hier dus opgelost dus! Goh, dat we dan niet stoned zijn geraakt op de heenweg zeg ik!
In dat geval was € 20 echt een koopje geweest…

Maar goed, “shit happens”waarna mijn bijrijder na de afslag Marrakech in slaap valt en pas weer wakker wordt als we rond 21.00 uur de drukte van de stad weer binnenrijden en me terug loodst naar het appartement.

Souss-Massa

We zijn verhuisd naar een ander, veel mooier en ruimer appartement met een lang en groot balkon aan de slaap- en woonkamer.
Wakker worden met het geruis van de oceaan en daardoor ook geslapen als blok, denk ik.De golven zijn in de ochtend een stuk rustiger waardoor de zwemmers weer van de partij zijn en de zon laat zich vandaag weer volop zien. Het is vochtig en warm, oplopend tot 32 graden veel te warm voor de tijd van het jaar, maar gelukkig heb ik een zonnescherm mee in de auto en kan daarmee een lekker plekje in de schaduw worden gecreëerd.

Na een dagje relaxen, duik in de golven en ronddwalen in het gezellige centrum van Taghazout en een lekkere Tajine beef 🥩 met pruimen en zonsondergang bij Windy Bay gaan we vandaag op pad. Welliswaar gescheiden omdat Rachid graag zijn familie wil bezoeken en ik graag het National Park Souss-Massa wil zien.

Aangezien het in Marokko niet gebruikelijk is om even een kort bezoekje aan familie te brengen maar ook om onnodige opschudding in zijn officiële woonplaats te veroorzaken, zet ik hem af aan de rand van Inezgaze ten zuiden van Agadir.
Het ligt aan de rivier Souss die samen met de rivier Massa het noorden en zuiden van het natuurpark aangeven.Hij twijfelt even of hij niet toch met me mee het Gazelle park in wil voor een rondje maar zijn familie verwacht hem voor de lunch, dus ik zeg ga nu maar…ik app je wel als ik weer terug ben.

Ik rij daarna over de brug van de Souss een stuk het park in waar een weg doorheen slingert maar gezien het tijdstip verwacht ik hier niet veel wild gazelles danwel struisvogels aan te treffen en besluit ik om te keren en door te rijden naar de zuidkant van het park bij het dorp Massa.Wel nog een uur rijden en even zoeken om de weg naar de ingang te vinden maar er stroomt in ieder geval veel meer water in de rivier.

Ik stop om even te genieten van de rust en de groene omgeving langs de rivier waar ik een paar hagedissen en een kleine soort wezel doe opschrikken.In de verte waden een aantal vogels in het stilstaande en groene water.

Verderop bij de ingang van het park parkeer ik de auto bij het kleine en in Berberse stijl gebouwde ecomuseum (helaas dicht nu) en neem ik het aanbod van gids Achmed na enige twijfel toch maar aan om samen door het park naar de flamingo’s en andere vogelsoorten op zoek te gaan. Hij heeft een boekje waar ze allemaal instaan en niet onbelangrijk, een verrekijker dus dat is me de € 15 wel waard.

Lopend volgen we het pad om iets verderop door een droog en donker duinlandschap dicht bij de rivierbedding te komen om naast zwarte ibissen en marmereenden, de sierlijke flamingo’s te spotten, terwijl in het water voor ons dikke vissen boven spartelen.
Het eerste echte wildlife van Marokko, naast het beeld van geiten, schapen, dromedarissen en Berber apen even wat anders natuurlijk.

Kenmerkend van deze Oued, zoals ze een rivier hier noemen, is dat deze is afgesloten van de oceaan door een zandduin waardoor er alleen bij hoge golven water instroomt en het dus vrijwel stilstaand water is.
De keutels van de ezels op het pad markeren de weg die de vrouwen naar de oceaan moeten afleggen wanneer er niet voldoende of geschikt water in de rivier te vinden is. Achmed wil me graag die plek aan de kust laten zien waar ook grotten zijn dus stappen we samen in de auto om zo’n 5 km verderop uit te komen bij de prachtige baai van Sidi R’bat. Onderweg wijzend op de grote kassen waar frambozen, tomaten, aardappels en wortels worden geteeld.
Een “wild beach” kun je dit strand met recht noemen, waar de golven binnen denderen.
Veel te gevaarlijk om te zwemmen maar een genot voor het oog.Hij wil nog door naar de grotten maar gezien de tijd zeg ik dat we nu echt terug moeten en dat ik vast en zeker nog eens wil komen om meer van deze omgeving te zien.Ik zet hem daarna af in zijn dorp een paar kilometer verderop vanwaar ik weer terug in de richting van Agadir rijdt.

Als ik stop even bij een winkeltje voor wat chips & frisdrank en een paar meisjes me giechelend gadeslaan, komt er eentje naar de auto en geeft me wat verlegen een zakje met koekjes. Cadeau zegt ze, waarop ik haar met een “vliegende kus” bedank voor haar lieve gebaar. En dan snel gas op de plank want ik moet nog een uur terugrijden om Rachid op te halen.
En heb je fijne dag gehad vraagt hij later als ik hem heb opgepikt uit het levendige centrum van Inezgane.
Jazeker, zeg ik en jij waren ze blij je weer te zien. Jaah….waarbij ik ook de stress merk die een bezoek aan zijn ouders vaak ook met zich meebrengt gezien al hun zorgen en vragen maar daar kunnen we onderweg verder over praten, als ie het stuur van me overneemt om even de zinnen te verzetten.

In Agadir halen we voor voor de nodige ontspanning en gezelligheid nog een fles wijn en een paar biertjes voor op het balkon voor nog een laatste zwoele nacht in Taghazout alvorens weer terug te cruisen naar Marrakech.

Back to his roots

Na twee weken honkvast in Marrakech is het tijd om weer op pad te gaan en verder te rijden richting het zuiden van Marokko en een roadtrip van een aantal dagen te doen naar de Souss-Massa regio.
Het is één van de twaalf regio’s in Marokko met Agadir als hoofdstad, één van de grootste en misschien wel bekendste badplaatsen van Marokko. Met ook een belangrijke vissershaven maar veel interessanter nog is dat het net ten noorden ligt van het Nationale Park Souss-Massa een natuurgebied dat al even op mijn wensenlijstje staat. Deze streek van Marokko ken ik eigenlijk maar voor een heel klein gedeelte waaronder Agadir en een eenmalig uitstapje naar Paradise Valley. Nu met de auto een mooie gelegenheid deze streek maar ook de roots van Rachid te zien.

We pakken voor een paar dagen wat spullen in en rijden in de richting van Casablanca de stad uit om vervolgens de weg naar Agadir te nemen.De provinciale weg Agadir/Essaouira die als het goed is ergens een splitsing naar één van de beide steden heeft.Maar die we om de één of andere reden missen en uiteindelijk in Essaouira uitkomen.
Waardoor we uiteindelijk een veel mooiere route kunnen nl. een weg die grotendeels langs de Atlantische kust gaat en ons direct naar Taghazout ten noorden van Agadir brengt.

Na een rondje langs de boulevard van Essaouira stoppen we alleen even bij de Carrefour voor wat proviand en rijden dan verder via het Sofitel (resort met golfbaan) via Diabat, een klein dorpje bekend vanwege zijn zandkastelen en Jimi Hendrix.
Aan het begin van de jaren 1970 waren Diabat en Essaouira helemaal in de hippiestemming, versterkt door een bezoek van de legendarische muzikant in 1969.
Hij wilde Diabat kopen bleek toen hij er een paar dagen was, wat kennelijk een goede reden was om een hotel/café te openen onder zijn naam en dat staat er nog steeds zo te zien als we langs het in felle kleuren geschilderde gebouw rijden.

Dan volgt er een lange prachtige weg (RP2201) door naar het zuiden waar we 25 km verderop even stoppen bij het mooie strand (met fijn zand) van Sidi Kaouki.
Een opkomend surf & kite stadje en waar Rachid zijn jeugd heeft doorgebracht. Het behoort nog tot de Marrakech-Tensift-al Haouz regio en de Essaouira provincies.
Beetje hippieachtig met een heerlijke vibe.
Door een aantal kleine dorpjes op de slingerende route en het Tamri National Park en hele stukken langs de wilde kust met strand en baaien.

Dus dak eraf en heerlijk cruisen op een ongemarkeerde maar goed geasfalteerde weg…met een “dit is Afrika” gevoel en zoals je je een echte roadtrip voorstelt.
Bijna alleen op de weg in een heuvelachtige omgeving met Arganbomen, zand en kust.
Hier moet ik mij ID- kaart en formele papieren halen, zegt Rachid als we door een kleine nederzetting rijden met een paar gebouwen en dient als officieel centrum en burgerlijke stand van zijn geboorteplaats.
Zijn geboortehuis staat iets verderop in de heuvels maar daar gaan we maar niet naar toe, gezien de enorme opschudding die dat zou veroorzaken en ook de weg niet echt geschikt lijkt om te gaan rijden. Daarbij hebben we nog een flink stuk te gaan voor we arriveren in Taghazout waar we in ieder geval de eerste nacht willen verblijven.

Genietend van een zonsondergang aan de westkust zijn we rond 20.00 uur in Taghazout en gaan we op zoek naar een plekje voor de auto en voor de nacht….
Ondanks dat het einde seizoen is, is het nog erg druk in dit voormalige vissersdorp maar inmiddels bekende surf walhalla van Marokko waar de grote golven van de Atlantische Oceaan binnenrollen.En die we iets later vanaf ons balkon tot bijna het appartement zien binnenkomen.Aan het strand met een koffietentje beneden en een klein winkeltje naast de deur…wat wil je nog meer!

Een sluier van onbekendheid

Een stukje geschiedenis in een notendop(voor wie het leuk vindt):

Na de onafhankelijkheid in 1956 bleek Marokko allesbehalve stabiel.
Met twee stromingen die elkaar fel bestreden.De Berbers(Amazigh) als oorspronkelijke bevolking met hun eigen taal, cultuur en religie en de baarden(Arabieren), zoals de fanatieke islamitische overheersers werden genoemd.

De baarden werden zo genoemd vanwege hun baardgroei, een herkenbaar symbool voor de radicale terugkeer naar de wortels van het moslimgeloof.Een verplichting die is vastgelegd in de heilige boeken van de islam.
De Berbers hebben hun naam vooral te danken aan de Oude Grieken en Romeinen die alles wat niet hun taal spraak “Barbaren” noemden.

Door het regime van Koning Hassan II die met zijn Berberse afkomst zowel een hekel had aan de opstandige Berbers als aan de fundamentalistische baarden die zijn positie als religieuze autoriteit betwisten was er een enorme verdeeldheid in het land.
In het Rifgebergte waren erbinnen de Berberstammen regelmatig opstanden en ontsnapte de koning tweemaal aan een staatsgreep uitgevoerd door Berber-militairen uit zijn eigen leger. Een dictatuur diedoor de Marokkanen als de “jaren van lood” werden bestempeld.

Na de dood van Hassan II in 2000 veranderde echter de situatie toen koning Mohammed VI zijn vader opvolgde.
De hedendaagse koning staat heel anders tegenover de Berbers mede door de invloed van zijn vroegere schooldirecteur en schoolmaatje, beide grondleggers van de nieuwe Amazigh beweging.
Vanaf dat moment waait er een frisse en gunstigere wind over het land.
De Berbers krijgen steeds meer erkenning voor hun cultuur & taal.
Protesten voor meer democratie zorgen ervoor dat de koning in 2011 de grondwet aanpast waarmee hij een groot deel van de macht afstaat aan een premier die hij nu alleen nog mag kiezen uit de partij met de meeste stemmen. En al zijn er sceptici die hun twijfels hebben over Marokko als democratie, er is geen enkele twijfel mogelijk dat de huidige koning in het land veel populariteit geniet.

Marokko telt zo’n 38 miljoen inwoners waarvan de Berbers een kleine minderheid 40/60 hebben t.o.v. de Arabieren.
Maar ik weet inmiddels dat zij, als oorspronkelijke bewoners, Marokko zo anders maken dan de rest van de Arabische wereld.

De indruk van de buitenwereld blijkt echter hardnekkiger en lastiger …daar deze geschiedenis het imago van Marokko nog altijd beïnvloedt.Naast de vooroordelen en onbekendheid die het land ten deel vallen. Maar de voornaamste conclusie uit mijn onderzoek voor mijn Master thesis nu ruim 3 jaar geleden bevestigde vooral dat Marokko als (vakantie)land nog bedekt is met eensluier van onbekendheid.

Het kriebelt daarom nog steeds om de draad weer op te pakken en voortschrijdende inzichten te verzamelen middels een vervolg imago- onderzoek. Dit keer niet zozeer wetenschappelijk maar meer praktijkgericht onderzoek te gaan doen om een bijdrage te kunnen leveren aan de beeldvorming van een veelzijdig land, rijk aan historie & cultuur met een heerlijk klimaat op maar zo’n 3,5 uur vliegen van Nederland.
Dus heb ik maar weer eens contact opgenomen met het NIMAR(Nederlands Instituut Marokko) in Rabat om te informeren naar de mogelijkheden voor werk & onderzoek.Het zou weer een mooie volgende missie kunnen worden!

Maar nu eerst gezellig samen een paar dagen naar het zuiden🥰

Le Bain Bleu

“Hoe ga je er vandaag een goede dag van maken”, staat er vanochtend op het label van mijn Pickwick theezakje…nou met een gezamenlijk ontbijtje en een bezoekje aan de Hammam is dat zo maar klaar!

Na een relaxte ochtend wandel ik naar de bus waar ik erachter kom dat niet alleen lijn 15 maar ook lijn 12 mij bij de Koutoubia kan afzetten, fijn! Dat is weer een transportoptie erbij.

Daar kies ik weer een andere route om de souks in te lopen.
Zo langzamerhand ken ik zo’n beetje de meeste invalswegen die me altijd wel weer naar een bepaald punt van herkenning brengen zoals dit keer naar de Riad Dar Justo Hotel Boutique & Spa.

Hoewel ik even heb overwogen om voor de Mouassine Hammam te kiezen, een echte traditionele Marokkaanse Hammam in één van de grootste en oudste complexen van Marrakech. Niks aan luxe, goedkoop (€ 21) en gezellig samen met de lokale bevolking.
Maar voor een paar euro meer (€ 28) hebik me toch laten verleiden door de mooie foto’s van Le Bain Bleu, onderdeel van een mooie Riad tevens in het hart van de medina.

De riad ken ik want de gasten van Dades Reizen verbleven hier ook wel eens als Riad Orange vol zat of wanneer ze voor een iets luxere accommodatie gingen.
Ik was daarom wel benieuwd naar hun ondergrondse badruimte.
De behandelingen & producten zijn overal verschillend weet ik door de ervaringen in andere Hammams maar het traditionele was- & scrub-ritueel komt in de basis op hetzelfde neer.

Als mijn kleding en persoonlijke spullen veilig zijn opgeborgen in een kluis mag ik met badjas en slippers naar de warme vochtige kelderruimte beneden die mooi is ingericht.
Languit op de warme stenen bank waar een eerste dame me overgiet met warm water en me vervolgens helemaal inzeept met Sabon Beldi, de Marokkaanse en natuurlijke, zwarte zeep die gemaakt is van olijf- en/of arganolie met potas(mengsel van zouten).
Het bevat vitamine A, B & ijzer en reinigt, hydrateert en voedt de huid.

Na zo’n 10 minuten intrektijd komt de tweede dame met de zgn. Kessa glove, een handschoen(deze keer met een fijnere schuurpapier structuur dan wel eens anders) en wordt ik van top tot teen gescrubd om alle dode huidcellen te verwijderen waarmee ook de doorbloeding flink wordt gestimuleerd.
Ik veer zo nu en even op van de warme stenen ondergrond als reactie op de stevige en grondige manier waarmee ze met haar handen over mijn lichaam heen roetsjt.

Eenmaal afgespoeld komt dan de derde fase en wordt ik door dezelfde dame ingesmeerd met rhassoul, ook wel ghassoul genoemd,een unieke Marokkaanse kleisoort van vulkanische oorsprong en wat letterlijk ‘de steen die wast’ betekent.Het is rijk aan de mineralen silica, magnesium, kalium en ijzer die afvalstoffen uit de huid absorberen en je poriën verfijnen waardoor het zowel reinigend is als verbeterend voor de huisstructuur.Aha, daar komen vast die mooie gladde Marokkaanse huidjes vann.

Dit masker dient weer zo’n 10-15 minuten in te trekken waarna het er grondig wordt afgehaald en ik na een haarwasbeurt met een laagje after-shampoo de douche in mag om mezelf verder af te spoelen.

En dan lekker met de badjas plaats mag nemen aan het kleine zwembad met een flesje water.De handschoen en het van terracotta klei handgemaakte steentje om eelt en ruwe delen van de huid te verwijderen is ingepakt in een mooi doorzichtig etuitje met het logo van de Hammam en krijg ik mee als souvenir.
Daarna nog even een half uurtje languit in een grotere relaxruimte met een traditioneel kopje muntthee met een koekje erbij….
Gezellig kletsend met een Belgisch meisje dat tien dagen in haar eentje op reis is voor het eerst door Marokko…genoeg te vertellen dus!Waarna ik weer “superschoon” de inmiddels donker geworden maar gezellig verlichtte souks weer in loop om nog wat te shoppen en iets te eten. Want jullie snappen vast wel dat ik Marokko niet verlaat zonder weer iets leuks of lekkers in de koffer…in ieder geval een potje zeep & klei voor thuis.

Dan lekker naar huis en even relaxen voor ik weer achter het fornuis sta…voor een pan met nasi deze keer. Wie weet kan ik Rachid nog overhalen voor een massage, hhh, en er een hele goede dag….en avond van maken😜

Koutoubia & meer…

Hij torent overal bovenuit met zijn 77 meter hoge minaret, is hét gebedshuis van Marrakech en ook één van de oudste gebouwen die Marrakech rijk is.
Bijna alle moskeeën mag je niet betreden als niet-moslim en zo ook de Koutoubia.
Best jammer want hij schijnt een indrukwekkende gebedshal te hebben.
Gelukkig is de architectuur aan de buitenkant ook de moeite waard om te bekijken en een rondje om de moskee te maken i.p.v. om de kerk, hhh!

Op zo’n warme dag als vandaag is het ook heerlijk om verkoeling te zoeken in de omringende tuinen met enorme palmbomen en ontelbare sinaasappelbomen.Naast de moskee liggen de opgravingen van een eerdere Koutoubia, die ook in de 12e eeuw werd gebouwd maar verkeerd stond ten opzichte van Mekka en weer is afgebroken.

Het kleine witte huisje voor de moskee is minder bekend en kent een bijzonder verhaal. Het is de graftombe(khouba) van Lalla Zohra, de dochter van een slaaf die elke nacht (heel mysterieus) in een duif veranderde en volgens de verhalen wonderen verrichtte.
Marrakech is bezaaid met dit soort heiligdommen waarvan die van de 7 patroonheiligen wel de bekendste zijn.
Je kan een heuse pelgrimstocht door de stad maken voor wie hierin geïnteresseerd is.

Maar ik hou het vandaag bij een wandeling in de tuin en om de moskee om op zoek te gaan naar de deur aan de oostkant.Tijdens de prayer staat die vaak open schijnt en zo kun je toch even een blik naar binnen werpen. Maar ik bente vroeg of te laat.

De naam Koutoubia betekent moskee van de boekverkopers, die verwijst naar een vroegere markt hier in de buurt waar boeken met religieuze teksten werden verkocht.
De minaret heeft onlangs weer een lange tijd in de steigers gestaan n.a.v. de aardbeving.
Ik denk niet dat het beeld van een heen en weer zwaaiende Koutoubia toren ooit van het netvlies van de Marokkanen zal verdwijnen. Dat het gebouw het hoogste van Marrakech is, is overigens geen toeval. Want de Fransen kolonisten hebben een wet ingevoerd waarin staat dat er in de medina geen enkel gebouw hoger mag zijn dan een palmboom en dat er in de nieuwe stad geen gebouw hoger magzijn dan de minaret van de Koutoubia.
Hierdoor kent de stad dan ook geen echte “highrise”.

In het tegenoverliggende caféetje Medina Rouge strijk ik daarna even neer voor een kop koffie op het dakterras.Eerder had het de naam Kif-Kif wat gelijk(waardig) betekent in het Berbers maar in straattaal ook afgunst/jaloezie en hash…en wellicht een goede reden om die naam toch maar aan te passen.

Dan duik ik lekker de souks in om verder op verkenning uit te gaan naar leuke nieuwe plekken en naar een hamam want een bezoekje aan Marrakech zonder…is niet compleet. En aangezien ik het leuk vindt om steeds weer een andere te proberen, op verkenning uit dus!

Maar eerst valt mijn oog op het bordje foundouk Gargaa, een oude herberg waar vroeger de karavanen neerstreken, gerenoveerd en ingericht als café-restaurant met designer boetieks en kunstgaleries.
Waar je op het dakterras heerlijk onder een prachtige oude boom kan chillen en dat ga ik dan ook zeker even doen met een vers glas sinaasappel/citroensap om de dorst te lessen.

Daarna op zoek naar de hamam, ik heb er een paar op het oog maar Le Bain Bleu midden in de medina spreekt me het meeste aan gezien de beschrijvingen dus boek ik daar alvast een plekje voor morgen.

Iets verderop passeer ik het vrouwenmuseum, wat ik nog niet ken en met nog een klein half uurtje voor sluitingstijd en tegen het Marokkaanse halftarief kan ik daar nog mooi even een rondje maken.Het is vrij klein met drie etages en een leuk dakterras.
Waarvan op de derde etage een tijdelijke expositie is van Hafida Zizi, afkomstig uit de Beni Mellal regio en net als zoveel vrouwen uit het Atlasgebergte van jongs af aan tapijten weeft maar op latere leeftijd het leven van de vrouwen in Marokko begint te schilderen.Een autodidact die in kleurrijke schilderijen haar verhalen vertelt. Naast de vele oude gebruiksvoorwerpen van vrouwen die er te zien zijn, echtleuk om even te bekijken.

Dan merk ik dat mijn maag wel toe is aan iets te eten en zoek ik het leuke en bekende dakterras van Yazel op voor een lekker Pitah broodje met kip…niet zonder de kip te delen met de kat die gezellig bij me onder de tafel komt zitten.Rachid stuurt me een appje waarbeelden van de overstroming uit Fetiye in Turkije te zien zijn…oeps, daar zaten we vorig jaar rond deze tijd, gelukkig nu hier hoog en droog in Marokko! Hij heeft net al wat gegeten met een vriend waarmee hij samenwoont dus blijf ik nog even lekker op het terrasje hangen om te genieten van mijn broodje en Virgin Mojito voor ik weer de bus naar huis pak.

Al-Ftour met wentelteefjes

Na een zwaar bewolkte dag met regen scheen vandaag het zonnetje weer volop en zijn de bouwvakkers weer druk aan het werk beneden.Wakker worden in de Majorelle wijk is wel een schril contrast met de eerdere verblijven aan de noordkant waar vooral de zingende vogels de boventoon voerden.
Want naast de herstelwerkzaamheden in de medina als gevolg van de aardbeving wordt er ook in de overige delen van de stad flink gebouwd maar dat laat de pret gelukkig niet drukken.

Vanochtend gezellig samen uitgebreid ontbeten want er was geen tour, ondanks de vele Nederlanders die hier momenteel zijn.Het werd een al -Ftour(ontbijt) met wentelteefjes, een traditionele manier om je oude broodjes te veranderen in een krokante zoete lekkernij. Prima oplossing als je te lui bent om naar de bakker te gaan voor vers brood en een mooie manier om Rachid kennis te laten maken met een misschien niet oer- Hollands maar wel Nederlands gebruik.
Eenvoudig en lekker om klaar te maken en dan daarna het woord wentelteefje uit te leggen…met veel lol!

En een leuke en lekkere manier om de gewoonten en gebruiken van onze verschillende culturen met elkaar te delen.Die vaak onbewust danwel onbewust vaak voorbij komen tijdens alledaagse dingen. Verschillendie we op de een of andere manier toch vrij gemakkelijk weten te overbruggen of weten te benutten.

Of het nou tijdens het ontbijt, een onverwacht bericht, of de hulp bij het maken van een brief, een script in de Franse, Nederlandse of Engelse taal is.
Onze verschillende culturen, talen en vaardigheden hebben elkaar in allerlei opzichten veel te bieden.
Met geduld, respect en humor is dat ook geen grote kunst.

Eén van de eigenschappen van de Marokkanen in het algemeen (zonder echt te willen generaliseren) is dat ze zelden oordelen of kritiek uiten en dat een nee, wel duidelijk een nee is maar altijd op een vriendelijke toon met vaak een ‘merci’ erachteraan.Met twee woorden, net als de Fransen, een fatsoenlijke gewoonte!

Onafhankelijkheidsdag

Vandaag viert Marokko de onafhankelijkheid!
Het is een een nationale feestdag oftewel 'Eid Al Istiqulal' (Onafhankelijkheidsfeest).
Eén van de belangrijkste feestdagen in Marokko, ter herinnering aan het uitroepen van de onafhankelijkheid door Spanje en Frankrijk in 1956.

Door de strategische ligging was Marokko voor zowel Frankrijk als Spanje interessant.
Het conflict wat hierdoor ontstond tussen de Europese buren werd uiteindelijk beslecht met het Verdrag van Fez(1912).
Marokko werd verdeeldin een Frans protectoraat (in het zuiden) en een Spaans protectoraat(in het noorden)

Op 2 maart 1956 verleende Frankrijk de onafhankelijkheid aan het Frans-Marokkaanse deel.Spanje volgde datzelfde jaar op 7 april voor het Spaans-Marokkaanse deel.De datum van 18 november is uiteindelijk gekozen als de nationale dag van Marokko omdat de Sultan Mohammed V op 18 november 1955 terugkeerde uit ballingschap en de onderhandelingen over de onafhankelijk startte.

Een feestelijke dag die met veel nationale vlaggen en een receptie op het paleis wordt gevierd.Een vrije dag voor de mensen die werken bij de overheid en andere officiële instanties maar de bouwvakkers hier beneden werken gewoon door en Rachid zit inmiddels alweer op de fiets.

De dag begint bewolkt maar met het verdwijnen van de witte sluier loopt de temperatuur langzaam weer op naar 28 graden.Morgen wordt er een dipje verwacht en dan weer warmer met ruim 25 graden, althans volgens de voorspellingen.
Een goed moment om vandaag de riad met een bezoekje te verrassen.Om de vorderingen in de renovatie te bewonderen maar vooral meer informatie over Bouchra te verkrijgen die tot op heden nog niet op mijn berichten heeft gereageerd.Ik maak me zorgen nadat ik via Astrid heb begrepen dat haar moeder ruim een week geleden is overleden en er sindsdien geen taal ofteken van haar is en ze ook niet na de drie dagen verlof die hiervoor staan is teruggekeerd op haar werk.
Ik probeer haar daarom op te zoeken in het appartement buiten Marrakech waar ze met haar familie woont, daar ben ik eerder geweest….maar ja, waar was dat ook alweer. Hopelijk dat Mohamed me meer kan vertellen. Dus op weg naar Riad Orange.

Rondom de riad wordt er nog druk gewerkt aan een aantal panden die het tijdens de aardbeving niet hebben overleefd maar de voorgevel van de riad staat er weer bij alsof er niks is gebeurd.Na het verraste gezicht van Aziz aan de deur tref ik Mo(de man van Astrid) aan in de patio die weer volledig is ingericht.De salon is weer in gebruik als ontbijtruimte en ook de mooie lange witte gordijnen(mijn laatste project) hangen weer terug op de eerste verdieping.
Vanaf januari jl. zijn ze al bezig(met een stop in april/mei vanwege de bestaande boekingen) en op de benedensuite Rosa na is alles weer klaar.

Mo laat me Fleur zien, de suite aan de voorkant op de eerste verdieping, die nu is omgetoverd tot een echte familiekamer met een nieuwe badkamer aan de andere kant en twee slaapgedeeltes waarvan één met een ruime zithoek. Heel mooi zo. Boven op het dak is de jacuzzi ingeruild voor een klein zwembadje, met de nieuwe zonnebedden een hele verbetering.

Maar de echte verrassing komt pas als ik na zijn rondleiding in de keuken kom en Bouchra daar gewoon druk het fornuis aan het poetsen is.Opgelucht omarm ik haar en al kan ik het verdriet van het verlies van haar moeder niet wegnemen, ze is blij me weer te zien.Ze heeft je gemist zegt Mohamed na ook hem een dikke knuffel te hebben gegeven.Ja, ik jullie ook….
We spreken snel iets af zeg ik haar nadat ik eerst haar nieuwe telefoonnummer in mijn contacten opsla en verlaat de riad weer met een gerust gevoel.

Onderweg denk ik met veel respect nog even terug aan haar moeder en de bijzondere ervaring met haar. Zij die ons (ik en de tante van Astrid) nu zo’n twee jaar geleden van top tot teen boende tijdens een traditionele wasbeurt.
Ze was toen al ziek en in de zeventig maar nog altijd aan het werk in de hete en vochtige ruimtes van de hamam.
Ze is nu daarboven zoals Bouchra me net zo mooi duidelijk maakte.
En als ik even daarna neerstrijk op het terras op de Place de Ferblantiers voor een late lunch komt er een donkere lucht aandrijven met slechts een paar spetters…en met als een groet uit de hemel verschijnt dan een prachtige regenboog🌈