Kaftans, cartouches en maktoub….

Bedrijfskleding speelt hier een belangrijke rol in de uitstraling van een riad, restaurant en/of winkel.

Als drager van de huisstijl maar ook als praktische bescherming bij het uitvoeren van het werk.

Ik heb Rachid inmiddels al in verschillende outfits langs zien komen van smetteloos wit, knalrood, zwart tot een pak in camouflageprint in zijn huidige baan. In onze riad draagt het personeel dan ook praktische en passende kleding bij het uitvoeren van hun werkzaamheden. En er moet hiervoor dus ook voldoende (schone) kleding aanwezig zijn. Het is één van mijn taken en klusjes van het lijstjes van Astrid en het blijkt dat de huidige kleding aardig toe is aan een flinke controle maar dan moet het wel eerst allemaal weer boven water komen want veel lijkt er niet meer aanwezig in de kasten van de kleedruimte van de dames en de heren. Gelukkig tovert Astrid weer het nodige tevoorschijn als ze er is maar veel blijkt kapot en gaat met Bouchra mee om te laten herstellen bij haar vaders naaiatelier.

Ook ik zal er binnenkort aan moeten geloven want als gastvrouw is het wel zo leuk om een beetje traditioneel voor de dag te komen dus ga ik op zoek naar een aantal passende jurken die kunnen worden opgesierd met de oranje kettingen die er nog zijn. Ik vraag aan de oudere zus van Astrid of ze met me mee op jacht wil naar een aantal leuke kaftans en dat ziet ze wel zitten dus gaan we samen de soeks in en hopen dat we slagen.

We zien een mooie grijze met oranje jurk in Kashmir stijl die we uiteindelijk voor 150 Dirham (€ 15) kunnen kopen maar besluiten om eerst nog verder te kijken naar andere mogelijkheden en misschien dezelfde in een maatje kleiner te bemachtigen.

We worden meegenomen naar verschillende andere winkeltjes als één van de verkopers zelf niet heeft wat we zoeken en zowaar komt ie even later aanzetten met dezelfde jurk in dezelfde kleuren. Helaas blijkt het “one size” dus een andere maat gaat niet lukken dus informeren we bij hem naar de prijs, 850 Dirham, zegt ie zonder blikken of blozen. Als ik hem vertel dat ik dezelfde jurk net voor 150 Dirham aangeboden heb gekregen wil ie wel wat van de prijs afdoen, 600 Dirham, ok madame? Dus zeg ik dat mijn uiterste prijs toch echt 150 dirham is en anders gaat de koop niet door.

Hij begint over de bijzondere stof en de kwaliteit van de jurk dus maak ik hem snel duidelijk dat dit geen rol speelt omdat de andere jurk precies hetzelfde was. Dus scheiden onze wegen en lopen we terug naar het winkeltje waar we dezelfde jurk eerder hebben gezien.

En wat schetst onze verbazing (al had ik het al wel een beetje verwacht) als we bij het eerste winkeltje terugkomen wordt daar net het stapeltje met jurken teruggebracht uit de winkel waar we net vandaan komen. Het was dus precies dezelfde…

Als de jurken weer ingeleverd zijn bij de man van de winkel vraag ik hem naar de prijs van de jurk, 150 dirham, good quality, zegt ie… dus zeg ik, “ah ok that’s nice, I’ll take it’ en geef een knipoog naar de zus van Astrid die me vol ongeloof aankijkt en dit enorme prijsverschil niet begrijpt. Tja, dat is echt Marokko…we vinden daarna nog een leuke witte jurk, die we uiteindelijk voor de helft van de prijs meekrijgen en drinken gezellig nog iets op een dakterras aan het grote plein. Zij vliegt morgen weer terug naar Nederland en ik ga huiswaarts om een kijkje bij de katten te nemen en me klaar te maken voor de volgende uitdaging…cartouches!

Cartouches oftewel cartridges voor de printer want de inkt van de printer is nagenoeg op en ik heb de bijna lege exemplaren in de tas om op zoek te gaan nieuwe zodat we weer incheckformulieren, facturen en boardingpassen kunnen printen.

Ik heb een naam van een kantoorboekhandel ergens in Gueliz van Astrid gekregen dus pak ik een taxi naar de nieuwe wijk en probeer samen met de taxichauffeur uit te vinden waar de winkel precies zit. We bellen voor het adres en de routebeschrijving en na enige rondjes te hebben gereden vinden we uiteindelijk waar we naar toe willen…maar geen cartridges. Ik betaal de taxichauffeur een paar euro extra voor de moeite en ga op aanwijzing van de dame in de winkel te voet verder naar een andere winkel, 100 meter verderop, zegt ze.

Maar ik vind geen kantoorboekhandel dus vraag ik hulp bij een zaak met sport dranken. De winkel die ik zoek is volgens hem al dicht en een andere winkel die nog wel tot 20.00 uur open is ligt in een andere wijk dus zal ik opnieuw een taxi moeten pakken. De jongen uit de winkel loopt met me mee om de taxichauffeur uit te leggen waar ik naartoe wil en even later wordt ik ergens neergezet met de mededeling. You know where to go now!

Dus probeer ik de elektronicawinkel te zoeken die me is voorgehouden tot ik bij een paar kleine repairshopjes kom die langs de weg zitten. Als ik de cartridges laat zien, vraagt ik of hij ze heeft en wat ze kosten, 40 dirham zegt de man achter de balie. Hmmm, dat lijkt me erg goedkoop dus vraag ik verder of ze dan nieuw zijn.

Waarna hij zegt dat hij ze kan vernieuwen(beter gezegd vullen) voor dat bedrag maar dat het wel ruim een uur aan tijd kost. Dus vraag ik naar een ander adres waar ik ze nieuw kan kopen. Hij verwijst me naar een aantal winkels iets verderop om de hoek. Daar bij het volgende loket wederom de vraag en deze man gaat bellen en vraagt me even te wachten. In zijn winkel zie ik niet ietswat op cartridges lijkt maar ok, ik wacht.

Even later komt er een man met een sleutel die de deur naast de winkel openmaakt en zowaar met de goede cartridges terugkomt.

Dan nog een officiele factuur en ik ben helemaal blij.

Ik heb geen idee in welk deel van Marrakech ik momenteel zit maar zoek een eettentje om wat te eten en koop bij een mooie patisserie koekjes en een een stuk appeltaart voor straks bij de koffie…en dan weer op zoek naar een taxi. Het is inmiddels 21.00 uur en nog steeds spitsuur in Marrakech dus het duurt even voor ik een taxi heb al rijden er taxi’s af en aan. Dan stopt er eindelijk eentje… en de chauffeur kijkt me lachend aan, it's you again, hhh. Yes, it's me again…het blijkt toevallig dezelfde taxichauffeur van de heenweg te zijn en die kan me nu zonder rondjes te rijden rechtstreeks terug brengen naar de Medina.

In de medina aangekomen probeer ik mijn weg door de menigte heen te vinden om via het grote plein naar huis te lopen, dan voel ik dat er aan mijn tas wordt getrokken. En net voordat ik de tas met een ruk naar me toe wil trekken draai ik me gelukkig om en kijk ik in de ogen van Rachid…die me lachend aankijkt en zegt “where are you going, madame” en een koekje met me meesnoept als ik mijn shopresultaten laat zien.

Soms denk ik wel eens hoe is het mogelijk dat je in een grote en drukke stad als Marrakech elkaar zo dan toch onverwacht tegenkomt… maar misschien is dat wel wat ze hier noemen: Maktoub.

Gezinsuitbreiding......

Als ik de voordeur achter me dichttrek ligt de hammam ervaring nog vers in het geheugen na een rozig nachtje. Poeslief heeft geen zin om mee naar buiten te gaan nadat ik haar te eten heb gegeven dus laat ik haar achter binnen in huis. Misschien kan ze door het hekwerk van de openstaande ramen haar weg naar buiten vinden en zoniet dan hoop ik maar dat ik alles in dezelfde staat terug aantref als ik weer thuiskom.

Het is een rustige dag met alleen twee nieuwe binnenkomers uit Schotland, geen diners en dus tijd om samen met Aziz wat boodschappen te halen. Schoolkrijt om het dagelijkse menu op het bord in de patio te kunnen schrijven, een zak vol verse munt voor de thee en droogbloemen voor in de vazen bij de salon. En een doos met gemengde koekjes die we natuurlijk eerst weer even voorproeven alvorens we onze keus bepalen.

Op de terugweg naar huis neem ik de zonnehoeden van het dakterras mee om ze van nieuw borduursel te laten voorzien op het Rab el Kedima pleintje vlakbij mijn huis. Er is weinig oranje meer over van het opschrift “Riad Orange” dus lever ik ze in bij een dame in één van de stands op het plein. Morgen kan ik ze wel wel weer ophalen, zegt ze.

Als ik thuis kom lijkt het vrij stil in huis en ik zie geen poes, niet beneden en ook niet boven, maar als ik in de slaapkamer kom zie ik de kastdeur half open staan en hoor ik een zacht gepiep uit de donkere kledingkast komen. Ik pak mijn telefoon om bij te lichten en….ja hoor daar ligt mevrouw prinsheerlijk op de dikke winterdeken, te spinnen om het leven. Zo te horen zijn er in ieder geval twee kittens geboren maar ik besluit haar nog even met rust te laten en af te wachten of er nog meer staat te gebeuren. Ze laat me rustig toe als ik haar zacht over haar kop heen aai. Pfff, die deken zal ik er straks maar uithalen voor naar de wasserette en ik app Rachid om het het goede nieuws te vertellen en gelijk te vragen of hij nog wat oude kleding of handdoeken heeft en kan meenemen als ie straks komt. “I Think we are having babies” zeg ik.

Wat misschien niet een hele goede woordkeus is bedenk ik me achtertaf maar als ik zijn vraag bevestigen of het van de kat is, zegt ie gelukkig “thats good”. Als ik een tijdje later weer ga kijken tel ik er uiteindelijk vier stuks die naarstig op zoek zijn naar een tepel om te drinken. Na de deken te hebben gewisseld voor een paar oude overhemden van Rachid laten we de kersverse moeder en haar kroost met rust en gaan we de medina in om te eten bij Terasse des Epices.

Heb je gereserveerd vraagt ie als we door de verlaten straatjes van de medina lopen. Dat heb ik niet dus hoop ik dat we op de bonnefooi naar binnen mogen en dat mag gelukkig. Ook dit bekende dakterras heeft een mooie metamorfose ondergaan tijdens de Coronaperiode zo te zien en het is heerlijk naast tajine, couscous ook weer eens een lekkere biefstuk te kunnen bestellen met een glas wijn. Ook als we onze weg weer terug proberen te vinden naar huis merk ik dat Rachid dit gebied minder goed kent en dat wordt bevestigd als ie zegt dat ik de medina beter ken dan hij, hhhh.

Eenmaal thuis is het muisstil in de kast en als ik ga kijken ligt het hele spul in een diepe slaap en ziet het ernaar uit dat het een korte maar wel een rustige nacht gaat worden.

Hammam...the local experience

Er zijn weer een aantal nieuwe gasten binnen gekomen. Waaronder twee oudere dames uit Argentinië die nauwelijks engels spreken dus probeer ik in mijn beste Spaans (tenminste wat daar nog van over is) ze uit te leggen dat ze welkom zijn voor het diner vanavond en dat we gaan kijken of er een Spaanstalige gids beschikbaar is om ze een korte rondleiding door de stad te geven. Aan het ontbijt tref ik de tante van Astrid die uiteindelijk alleen is gekomen omdat haar reisgezel verstek liet gaan. En boven op het dakterras maak ik kennis met de twee digitale nomaden uit Engeland, die sinds September al in Marokko rondreizen. Zij als copywriter en hij in de financiële sector, werkzaam voor een bank.

Wereldreizigers met de laptop onder de arm, een mooie combinatie van werk en vakantie.

De dag vliegt best snel voorbij en om 13.30 uur ga ik even terug naar huis omdat de “cleaning lady” komt die ik een paar keer gratis van de eigenaar van het huis aangeboden heb gekregen. Ik kan dan gelijk mijn spullen voor de hammam meenemen, want het gaat eindelijk gebeuren…een ervaring in een lokale hammam. Samen met de tante van Astrid ga ik vanavond naar de hammam waar de moeder van Bouchra werkt en waar anders dan in de privé hammam ook de lokale bevolking komt voor hun wekelijkse douchebeurt.

Rond 18.00 uur pakken we een taxi naar de rand van Marrakech en rijden we dwars over een grote markt naar het noordoosten van de stad.

Geen toeristen in dit deel en de ingang van de hammam staat dan ook niet met grote letters aangegeven.

Bij binnenkomst worden we hartelijk ontvangen en als de moeder van Bouchra me ziet geeft ze me enthousiast een stevige knuffel en herinnert ze me nog even aan het geboortefeest van haar andere dochter en de video die ze heeft gezien van het dansen met haar kleindochter waarbij ze haar heupen heen en weer wiegt en vrolijk lacht.

Inez is vernoemd naar haar grootmoeder blijkt, die met haar 70 jaar nog dagelijks staat te wassen en te scrubben in de warme, vochtige en donkere hammamruimte. Ze gebaart ons ze dat we uit de kleren moeten waarna ze, zelf ook in een zwarte hipster, ons meeneemt de hamamruimte in en ons een op een plastic zeiltje op de grond plaats laat nemen om te beginnen aan een stevige wasbeurt. Haar zware borsten lijken haar niet te belemmeren in het werk dat ze doet en ze boent er lustig op los. Tegenover ons zit een moeder met vier kinderen en nog een aantal jongere vrouwen op een krukje met een aantal grote emmers water.

Zij moeten het klusje zelf klaren en ondertussen badderen de kleintjes in de grote tobbes.

Er staan een aantal emmers op een rij die steeds een beetje warmer worden en die we stuk voor stuk over ons heen gegoten krijgen na iedere wasbeurt.

Aan het eind komt Bouchra nog even de hamamruimte in- in haar winterjas, hhh- om kort onze nek en schouders los te masseren en dan mogen we weer mee naar de kleedruimte voor thee en cake. Het is wel een heel andere ervaring dan in de comfortabele en luxe hammams die ik gewend ben maar zeker een aanrader om dit ook eens samen met lokale dames en kids te beleven.

Eenmaal buiten gaan we op zoek naar een taxi die ons weer terugbrengt naar de medina, waar we gezellig met zijn drieën een pizza gaan eten met een lekkere verse smoothie toe.

En dan naar huis om brandschoon en superzacht te relaxen en nagenieten van een bijzondere avond!

Saterday nightlife in Marrakech...

Vandaag komt Astrid met de kinderen uit Ouarzazate samen met haar moeder die uit Nederland op visite is. Dus maken we de kamer gereed voor haar komst en wordt er gekookt voor het diner voor haar en een aantal gasten. We zijn nog steeds volgeboekt met een yogareis, twee stellen met een baby en nog een aantal Nederlandse gasten. Astrid blijkt dan ook haar kamer te hebben afgestaan aan een drietal gasten uit België die haar man Mohammed s’middags komt brengen.

Één van hen is ernstig ziek en dit zal vermoedelijk haar laatst reis worden dus hopen we dat ze nog heerlijk kan genieten van een verblijf bij ons in de Riad.

Dus heeft de Dades familie een kamer geboekt in een nabijgelegen riad met enige moeite want het is erg druk momenteel in Marrakech mede door het Internationale filmfestival waarbij er van 11 november t/m 19 november allerlei films worden vertoont op het Jemaa El Fna plein op een heel groot scherm.

Na een kort werkoverleg met Astrid gaat zij op uitnodiging van de Belgen mee uit eten en blijft er slechts één stel over voor het diner.

Voor de yogadames heb ik een tafel gereserveerd bij Le Jardin, het is hun laatste avond en dan zit het er weer op voor ze. Gisteravond de laatste yogales met een klankschalen sessie waar ik van mee mocht genieten tijdens het maken van een aantal foto’s voor de website.

Een lange werkdag maar als alles geregeld is ga ik gezellig met Bouchra de stad in voor een broodje shoarma als verlate lunch bij ons favoriete restaurant. Bij een stalletje met sieraden koopt ze een armbandje wat ze vervolgens aan mijn pols bevestigd, kadootje omdat we familie zijn, zegt ze terwijl ik protesteer tegen dit lieve gebaar. Ze vraagt of ik bezwaar heb dat er een vriend mee komt eten en even later zitten we gezellig met zijn drieën in de bloedhete shoarmatent aan een heerlijke shoarmarol met friet en cola. Het blijkt haar sportleraar te zijn waar ze boxlessen van krijgt, een vrolijke gespierde jongen die misschien wel een beetje een oogje op haar heeft al zegt ze van niet als ik plagend aan haar vraag of ze met hem zou willen trouwen. Ik zou het haar zo gunnen, een leuke man na alles wat ze heeft meegemaakt.

Als we teruglopen richting het plein is het zo druk in de soeks dat het voetje voor voetje schuifelen is door de mensen massa. Ik neem afscheid van ze op de kruising die me naar mijn huis brengt en als ik bijna thuis ben loopt de kat miauwend met me mee naar de deur als ze me de hoek om ziet komen. Ik heb geen idee hoe lang het nog duurt voordat ze gaat bevallen dus laat ik haar binnen om eten te geven waarna ze languit gaat liggen slapen op de mat in de slaapkamer. Nog even tijd om te relaxen voordat ik me ga klaarmaken voor een avondje stappen in de nieuwe wijk Hivernage. In de ruim vijf jaar dat ik in Marrakech kom heb ik het nachtleven van de stad nog niet echt meegemaakt dus hoog tijd omdat ook eens te gaan ontdekken. Daarnaast heeft dit tijdens de Coronajaren ook heel lang stil gelegen. Samen met Rachid , die me nog een foto stuurt bij de kapper, nu een stuk gezelliger en gemakkelijker. Enerzijds omdat hij het ook leuk vind en anderzijds omdat hij meer in de openbaarheid met me durft te zijn ook al is dat soms nog best spannend.

Dit keer passeren we zonder omkijken de nationale politie die vooral de menigte op het plein lijkt te bewaken en gaan we op zoek naar een taxi die ons vanuit de medina naar de nieuwe stad brengt. We proberen het eerst bij Comptoir Darna, een groot chic en exotisch Marokkaans restaurant/club waar ook dinershows met buikdanseressen worden gehouden. Ze zitten vol dus wijken we eerst uit naar Arkech Sky een gezellig dakterras met lekkere muziek, dansende obers achter de bar, voetbalschermen en Shisha. We bestellen een fles rode wijn en een waterpijp onder een heldere sterrenhemel.

Als we het even later weer bij Comptoir proberen mogen we naar binnen en beklimmen we de enorme show-trap die naar de bar leidt. Lekkere muziek maar megadruk dus kiezen we voor het ondergelegen tropische terras. De keuken blijkt helaas net dicht en we hebben nog niet echt gegeten en na een eerste fles wijn is het wel verstandig om een bodem in de maag aan te leggen. Gelukkig kunnen we om 01.00 uur nog wel een pizza bestellen in het naastgelegen cafe Extrablatt. Met een volle maag wagen we ons dan richting het Sofitel waar de SO lounge zit, een trendy en moderne bar in de tuinen van het hotel. Prachtig verlicht met een soort Marokkaanse discobollen en gezellige rondzitjes met kussens. Binnen dreunt de muziek van de DJ en een spectaculaire lasershow.

Maar na een kort verblijf nemen we de koeler met de fles witte wijn mee naar buiten want de muziek is mij veel te eentonig en nogal overheersend. Het is buiten nu wel frisser maar nog goed te doen en rond een uur of 4.00 pakken we een taxi die ons ergens midden in de medina weer afzet. Tussen de bouwmaterialen en bouwvakkers, die ook ’s nachts nog aan net werk zijn, lopen we snel door naar huis.

Een hele lange dag zo al met al ….maar ook heel relaxed en gezellig en gelukkig zijn we morgen allebei vrij!

Bert Flint & the Tiskiwin Museum

Ik loop er iedere ochtend langs als ik naar de riad ga…het Tiskiwin Museum.

Het huis van Bert Flint waar hij sinds 1989 een museum heeft geopend voor het publiek. De Nederlandse verzamelaar en passievolle verdediger van de verschillenden aspecten van het rijke erfgoed dat Marokko kenmerkt.

Er huist een permanente expositie van zijn Trans-Saharan Arts die hij verzamelde tijdens zijn reizen o.a. van Marrakech naar Timbuktu.

Vorige week kregen we het bericht dat hij op ruim 90 jarige leeftijd hier in Marrakech helaas is overleden.

Het Yves Saint Laurent Museum bracht vorig jaar nog een eerbetoon aan hem met een een bijzondere tentoonstelling met daarin de grote waarde van de Flint collecties. In 2006 heeft hij zijn museum reeds geschonken aan een de Cadi Ayyad-universiteit van Marrakech, die de collecties nu beheert.

Zijn objecten getuigen allemaal van een unieke kijk op de diversiteit en de rijkdom van een veelheid aan berbertradities die floreerden van de Atlas tot de Anti-Atlas en van de Sahara tot aan de Sahel.

Geboren in Nederland in 1931 en studeerde Spaans en literatuur aan de universiteit van Utrecht.

Het was het Alhambra in Granada waar hij geïnteresseerd raakte in de geschiedenis van het Islamitische Spanje en de cultuur al-Andalus. Toen hij in 1954 voor het eerst naar Marokko kwam ontdekte hij dat de architectuur en decoratie van veel oude herenhuizen in de oude steden van Marokko overeenkwamen met de artistiek traditie van het Alhambra. In 1957 vestigde hij zich permanent in Marokko en gaf les aan een middelbare school in Marrakech en aan de Ecole des Beaux-Arts in Casablanca tot hij in de jaren zeventig zich steeds meer ging interesseren in de rurale cultuur. In een tijd dat bijna niemand daar mee bezig was begon hij textiel, sieraden, meubels, tapijten en allerlei dagelijkse gebruiksvoorwerpen te verzamelen.

De vrucht van zijn reizen zal nog lang zichtbaar blijven in éen van de meest inspirerende museums van Marrakech.

Ik heb het museum een aantal jaren geleden al eens bezocht, helaas sliep hij toen ik naar hem informeerde maar wellicht is dit een mooi moment om het museum nogmaals te bezoeken als een eerbetoon aan deze bijzondere man.

Personeelszaken, Merzouga en meer…

Om 07.15 uur gaat de wekker maar de eerste wake-up call is al geweest rond 06.15 uur als de Fajr prayer (bij zonsopkomst) door de smalle straatjes heen galmt. Het wordt nu frisser ’s nacht en ‘ochtends maar ook met de ramen dicht dringt de voordracht van het gebed nog volop de kamer binnen. Het is nu aan mij om als eerste op te staan dus breng ik nog een kop koffie en een kus naar de slaapkamer en trek dan de deur achter me dicht. Even een blik op de huiskat die buiten ligt de slapen aan de rand van het huis. Ze is hoog zwanger dus heb ik besloten om maar een beetje voor haar te zorgen totdat ze haar kleintjes veilig op de wereld heeft gezet en daar maakt ze dankbaar gebruik van.

We zijn weer op volle sterkte vandaag al lijkt het dat nu het wat minder warm wordt de verkoudheidsvirussen weer de kop op steken. Het is nu Mohamed die zichtbaar een niet al te fitte indruk maakt maar geen tijd heeft om eraan toe te geven want we hebben een probleem in Rosa, waar er water lekt onder de wastafel in de badkamer. Het ziet er naar uit dat er door corrosie een lek in de waterleiding is ontstaan dus zullen we op zoek moeten naar een goede loodgieter.

Naast de gebroken doucekop en een lekkende toilet is dit één van de technische probleempjes die we regelmatig tegenkomen. Ook in die zin is het niet veel anders dan het runnen van een huishouden maar dan in het kwadraat, hhh.

De meeste zaken kunnen we gelukkig zelf oplossen en we boffen met Aziz en zijn achtergrond in de bouw waardoor hij veel technische probleempjes kan verhelpen.

De sfeer zit er gelukkig goed in want ik kon ze het goede nieuws overbrengen dat ik een akkoord heb gekregen op de aanvraag voor de vakantie dagen voor ze. De personeelstaken in mijn functie voer ik dan ook met dezelfde bevlogenheid uit als mijn hostess functie en ik merk dat ze dat waarderen en accepteren. Of het nu gaat om het verdelen van de fooienpot, het plannen van de werkzaamheden of het ondersteunen bij hun taken. Soms moet ik echt even de touwtjes in handen nemen en ze met hun neus op de feiten drukken maar dan zien ze ook in dat sommige zaken anders kunnen en dit de dienstverlening en het bedrijfsbelang ten goede komt. En al komen er soms stevige gesprekken op gang (in het Arabisch) even later zitten we weer met zijn allen gezellig aan het ontbijt in de keuken en dagen ze elkaar uit met allerlei grappen en pesterijen. Kortom er is veel plezier tijdens het werk.

De flexibiliteit is groot en dat blijkt ook als we om 16.30 uur nog te horen krijgen dat er vier gasten arriveren die alsnog willen blijven eten. Dit betekent voor Malika dat ze niet om 17.00 uur naar huis kan en dat Mohamed nog halsoverkop de deur uit moet om boodschappen te doen. De gasten komen uit Oostenrijk en hebben een woestijnreis geboekt. Ze starten in Marrakech met een bezoekje aan de Majorelle tuin en gaan vervolgens op pad met een auto met chauffeur richting Merzouga in het zuiden van Marokko. Hierbij bezoek je de oudste Ksar (gefortificeerd dorp) van Marokko, Ait Bin Haddou. Unesco werelderfgoed en filmset van vele films en ook de Dades vallei -waar onze reisorganisatie zijn naam aan ontleend- de vallei van de duizend Kasbahs(zandkastelen) waar je kunt overnachten. En de honderden meters hoge rotswanden van de Todra kloof via een palmoase in de uitlopers van het Atlasgebergte. Tot je uiteindelijk de hoge oranje zandduinen van Erg Chebbi op de rug van een dromedaris bereikt en je de nacht doorbrengt in een tentenkamp met Berber-tenten van dromedariswol. Wat mij betreft een echte must-do als je naar Marokko gaat.

De dames van de yogareis zijn vertrokken naar de zgn. semi dessert naar het prachtige Kalyptus Camp, waar ik vorig jaar een kijkje mocht nemen met de filmploeg en we ons een middagje in weelde mochten wanen in de super-de-luxe tenten en het voortreffelijke restaurant vlak aan het stuwmeer, Lake Takerkoust.

Het aanbod van reizen is echt enorm veelzijdig merk ik want in december met kerst hebben we weer een leuke singlereis. Dus is kerst niet helemaal jouw ding dan is party-time in Marrakech misschien een cultureel alternatief met lekker eten, nieuw gezelschap en een HOT uitgaansleven.

Zaalouk, Taktouka & Mirleft

Terwijl het werk in principe elke dag hetzelfde is zijn het de gasten en de gebeurtenissen die elke dag toch weer anders maakt. De dag begint met een gebroken douchekop, een zware koperen versie maar ook die kan kapot kennelijk. Dus moet er een nieuwe aangeschaft waarvan ik verwacht dat er een behoorlijk prijskaartje aan zal zitten, echter dat valt mee. Voor € 20 hebben we weer een mooi en glanzend nieuw exemplaar.

In de keuken gaat het vandaag ook even anders want Bouchra onze vaste kokkin is ziek en ik ben benieuwd of Malika haar taak vandaag kan overnemen want we hebben 6 gasten en 2 kleine kinderen voor het diner vanavond en die willen graag Pastilla eten. Gelukkig hebben we nog het een en ander klaar in de vriezer liggen dus dat scheelt. Als voorgerecht kiezen we voor een salade Zaalouk, een Marokkaanse salade van gekookte of gegrilde aubergine en tomaten die op smaak wordt gebracht met knoflook en kruiden. Samen met Taktouka, een hartig gerecht dat wordt gemaakt van tomaten, paprika, knoflook en olijfolie.

Allebei erg lekker met vers brood.

In de middag verschijnt er nog een verdwaalde gast aan de deur die op zoek is naar zijn geboekte AirBnB en denkt op zijn bestemming te zijn aangekomen. All the way from Canada en op weg naar een fietstocht in de Atlas.

Hij lijkt behoorlijk in de war en zit bovendien zonder bagage want zijn koffer heeft het vliegtuig in Toronto niet gehaald of zwerft nog ergens tussen Casablanca en Marrakech in. Met alle benodigde fietsspullen dus een behoorlijke tegenvaller en dat is aan hem te zien. Ik kan niet veel voor hem doen anders dan het aanbieden van onze Wifi verbinding zodat hij zijn medereizigers kan contacten.

Maar er is ook vrolijk nieuws want Rachid begint vandaag aan zijn eerste werkdag in de boetiek van El Fenn. Hij is er onlangs begonnen in de Riad in de bediening maar wilde heel graag een andere functie.

Enerzijds vanwege de werktijden en lange werkdagen - van 7.00 uur tot 17.00 uur- maar vooral ook vanwege het soort werk. Hij heeft vanaf zijn vijftiende altijd in een winkel in Essaouira gewerkt omdat zijn ouders naar Agadir verhuisden en hij niet mee wilde. Totdat de winkel sluit en hij genoodzaakt is om ander werk te zoeken en zo in Marrakech terecht komt eerst in de horeca en later in een luxe riad. Ik merk dat ie enorm blij is met deze volgende stap en komt al gelijk met wilde plannen om samen naar Mirleft aan de zuidkust van Marokko te gaan. Het is een van de mooiste kusten van Marokko met bijzondere rotsformaties op zo’n vijf uur rijden vanuit Marrakech. Zijn vriend heeft er een huis aan het strand wat we mogen gebruiken en hij laat me de videos zien waar hij afgelopen zomer zijn tijd heeft doorgebracht met zwemmen, vissen, muziek, voetballen, eten en prachtige zonsondergangen. En belt vervolgens enthousiast zijn vrienden daar op om het goede nieuws te vertellen.

Voor mij is het nog een nieuw te ontdekken stuk van Marokko dus ik ga graag mee naar het stukje “privé“ strand aan de Atlantische Oceaankust. Het is zijn droom…een huis aan het strand en als je er nu iets zou moeten kopen is het wellicht onbetaalbaar maar dit verworven stukje grond met huis is gelukkig nog steeds in “local” bezit.

Inmiddels zijn de Marokkaanse salades klaar dus ga ik even proeven in de keuken voordat Malika aan de Pastilla begint. Het ruikt er heerlijk naar knoflook en kruiden en ook zij blijkt een prima kokkin...

Culinary arts, saffraan & Yoga

De Medical Group is aan de laatste dag begonnen en heeft nog een vrij onderdeel in het programma.

Een aantal van hun vullen dit in met een bezoekje aan de Hammam dus reserveren we de Kosy Spa voor ze.

Een deel wil nog graag deelnemen aan een kookworkshop en voor een ander echtpaar reserveer ik bij het vijfsterrenhotel La Mamounia de “uitzonderlijke” zondag brunch aan het zwembad. Die gaan heerlijk brunchen in weelde. Het kost een paar centen (oftewel € 140 p.p.) maar dan heb je ook wat (nog zonder drankjes weliswaar). Voor wie het leuk vindt om een kookworkshop te doen zijn er verschillende mogelijk in Marrakech. Allereerst onze eigen “Nederlandse” Gemma. Ze woont sinds 2005 in Marrakech en geeft onder de naam Souk Cuisine samen met Marokkaanse vrouwen kookles aan minimaal 2 en maximaal 14 personen.

Om 10.00 uur begint dat met boodschappen doen op de markt, krijg je uitleg over specerijen in een plaatselijke

kruidenwinkel en leer je van alles over de typische Marokkaanse kruiden(mengsels) en producten als gekonfijte citroen, smen, arganolie, etc.

Er wordt gekookt in de patio van een riad waar je onder het genot van een drankje(glaasje wijn) mag opeten wat je hebt gemaakt. Met een prijskaartje van zo’n € 65 verbaast het me niks dat zij vaak volgeboekt zit. Maar in dat geval hebben we een alternatief bij Riad Monceau waar je de kneepjes van het vak kunt leren van chefkok Rashida, de boodschappen zijn dan al gedaan en je kookt er in kleine groepjes en je kunt het daarnaast eventueel uitbreiden met een bezoekje aan hun Spa.

De kookworkshops zijn erg populair dus zullen we deze keer op zoek moeten naar nog een ander alternatief en die zit gelukkig vlak om de hoek.

Het is het Moroccan Culinary Arts Museum. Er gaat een rondleiding door het museum aan vooraf alvorens je hier in de mooie, grote en professionele keuken aan de slag gaat.

Als de groep met bijna twintig man afscheid komt nemen - en mij nog een fles gin-tonic toestopt- zijn er inmiddels ook alweer nieuwe gasten in de riad en zijn we wederom volgeboekt. Daarnaast komt reisleidster Mariette nog langs, ze is weer terug van onze Saffraan festivalreis en komt een verslag uitbrengen van “de pluk van het rode goud”. Het is één van de culturele reizen die we in ons aanbod hebben. Een rondreis vanuit Marrakech waarbij je met een landcruiser het Anti Atlas gebergte ingaat naar Taliouine dat in de saffraanvallei ligt. De saffraan oogst begint in november als de crocussen in bloei staan en aangezien de datum van het festival oogst gebonden is zijn de exacte data hiervoor pas op het laatste moment bekend. En daar het lang droog is geweest is het festival pas eind november. Hierbij komen de Berbervrouwen in hun mooiste kleding naar de jaarmarkt en wordt de saffraan in allerlei verschillende kwaliteiten verkocht. Tijdens deze reis bezoek je ook nog de steden Taroudant -ook wel klein Marrakesh genoemd- en het lieflijke Tafraoute waar je kennismaakt met leerlooierijen en een traditionele veemarkt. Wandel je langs de “blauwe stenen” van de Belgische kunstenaar Jean Verame en kun je een traditioneel sieraad uit Tiznit meenemen als je deze stad bezoekt. Een reis langs minder bekende plekken in Marokko die je dieper het land en de cultuur in brengt. En daarna lekker relaxen in het zonzekere Agadir.

Sinds vandaag hebben we echter weer een andere specialiteit in huis…een yoga & woestijnreis en gaan we op in de flow van meditaties, pranyamas en vinyasa flows…wat het precies is ga ik nog uitvinden...dus tijd voor een beetje zen, hhh.